Święci Norwegii – św. Sunniva, św. Olaf i św. Eystein
Główni święci związani z historią Norwegii to święta Sunniva, święty Olaf oraz święty Eystein. Ich życie i działalność przypominają o początkach chrześcijaństwa w Norwegii oraz o ważnej roli Kościoła katolickiego w historii tego kraju.
Święta Sunniva
Kult św. Sunnivy i jej towarzyszy z Selja to najstarszy kult świętych w Norwegii, zapoczątkowany jeszcze za panowania Olafa Tryggvassona pod koniec X wieku. Niestety niewiele wiemy o samej świętej, a fakty historyczne zlewają się z legendą.
Sunniva była irlandzką księżniczką, piękną i mądrą. Od wczesnej młodości pragnęła poświęcić swoje życie Bogu. Kiedy odrzuciła zaloty księcia – Wikinga, ten najechał jej kraj. Wówczas Sunniva postanowiła opuścić Irlandię i udać się na obczyznę, aby poświęcić swoje życie Bogu bez narażania ojczyzny.
Razem z nią zdecydowało się na wyjazd wielu ludzi. Odpłynęli z Irlandii na łodziach bez żagli i bez wioseł, powierzając swój los Opatrzności.
Prądy morskie poprowadziły ich na północ od brzegów Szkocji, obok Orkad, do Firdafylke na zachodnim brzegu Norwegii, gdzie wrogo nastawieni mieszkańcy wygnali ich. Następnie sztorm rozdzielił łodzie. Jedna z nich wylądowała na małej wyspie Kinn, na północ od Sognefjord, ale niewiele wiadomo o dalszych losach jej mieszkańców.
Dwie pozostałe łodzie zostały wyrzucone na wyspę Selja w Stad. Znajdowała się tam woda pitna, ryby i ptactwo, dzięki którym pielgrzymi mogli się żywić. Ich pojawienie się wywołało jednak obawy mieszkańców lądu stałego, którzy myśleli, że jest to wyprawa Wikingów. Postanowili więc ich przegnać.
Sunniva i towarzyszący jej ludzie trwali na modlitwie, prosząc Boga o ratunek. W momencie, kiedy ludzie Haakona wdarli się na wyspę, lawina kamieni zasypała wejście do jaskini, w której ukrywała się Sunniva i jej towarzysze.
Jakiś czas później dwaj mężowie z Firdafylke – Tord Eigileivsson i Tord Jorunsson – płynęli do Trondheim i zatrzymali się na noc na wyspie Selja. Zauważyli dziwne światło nad wyspą. Wydawało się, że spływa ono z nieba i zatrzymuje się w jednym miejscu na plaży.
W miejscu tym znaleźli białą czaszkę, która pięknie pachniała. Będąc poganami, niewiele z tego rozumieli, ale zabrali czaszkę do króla, którym był w tym czasie Olav Tryggvasson, chrześcijański władca, który zginął w bitwie morskiej pod Svolder w roku 1000.
Król i biskup Sigurd zrozumieli, że czaszka musi być relikwią, i rozpoczęli poszukiwania. W jaskini na wyspie znaleźli wiele czaszek i szkieletów, w tym szczątki świętej. Wszystkie podobnie pachniały.
Olav Tryggvasson kazał w tym miejscu zbudować kaplicę i kościół. Kości świętej i jej towarzyszy zostały złożone w trumnie w roku 996. Na wyspie działo się wiele cudów.
Sunniva została ogłoszona świętą na Vestlandet, a Selja była później siedzibą biskupstwa, zanim zostało ono przeniesione do Bergen (Bjørgvin).
Kult św. Sunnivy w Bergen
Szczątki św. Sunnivy przeniesiono do kościoła Chrystusa Pana – ówczesnej katedry w Bergen, która mieściła się w pobliżu Haakonshallen. Dziś znajduje się tam monument upamiętniający katedrę i pochowanych w niej królów Norwegii.
Uroczystość przeniesienia szczątków odbyła się 31 sierpnia 1170 roku. W czasie pożarów miasta, w latach 1170/71 i 1198, wynoszono trumnę ze szczątkami św. Sunnivy z katedry do Sandbru, oddzielającego wówczas miasto od siedziby królewskiej. Miało to powstrzymać pożar i zostało uznane za cud.
Około 1170 roku dzieje św. Sunnivy zostały spisane w języku łacińskim w dziele „Acta sanctorum in Selio”.
Część relikwii towarzyszy św. Sunnivy pozostała na Selja, dokąd przybyli benedyktyni i zbudowali klasztor. Dziś znajduje się on w ruinach – został zniszczony jeszcze przed reformacją. Archiwum klasztorne spłonęło w 1668 roku.
Św. Sunnivę czcimy 8 lipca, a także 31 sierpnia, na pamiątkę przeniesienia jej szczątków do Bergen.
Opracowano na postawie katolsk.no.
Święty Olaf – król i patron Norwegii
Św. Olaf to jedna z ważniejszych postaci w historii Norwegii i Kościoła katolickiego w średniowiecznej Europie.
Święty Olaf – którego dzień, Olsok, obchodzimy 29 lipca – był królem Norwegii w latach 1016–1028 i uchodzi za tego władcę, który „ochrzcił” Norwegię. Chrześcijańska wiara była już jednak wcześniej znana w tym kraju, a wielu mieszkańców zostało ochrzczonych za panowania Olafa Tryggvassona, który zginął w bitwie morskiej w roku 1000.
Dopiero po śmierci Olafa Haraldssona, czyli św. Olafa, chrześcijaństwo na dobre przyjęło się w Norwegii.
Olaf Haraldsson urodził się w roku 995, a zginął w bitwie pod Stikklestad koło Trondheim 29 lipca 1030 roku.
Był Wikingiem i na pierwszą wyprawę ruszył, mając 12 lat. Najpierw udał się na Wschód w kierunku Nowogrodu, a potem do Anglii i Hiszpanii.
W roku 1013/14 przezimował w Normandii, podbitej przez Wikingów w 881 roku, u króla Ryszarda II. Tutaj miał okazję poznać wiarę w Jezusa Chrystusa. Ryszard II był chrześcijaninem, a Normandia była krajem ludzi ochrzczonych. W Rouen Olaf przyjął chrzest.
Święty Olaf i chrystianizacja Norwegii
Po powrocie do Norwegii, razem z czterema biskupami, dążył do zjednoczenia kraju, którym rządzili król szwedzki, król duński i książęta z regionu Lade (ladejarlene).
Jednocześnie ponowił próbę wprowadzenia do Norwegii chrześcijaństwa zamiast dotychczasowych wierzeń nordyckich. Nie było to łatwe. Olaf był często oskarżany o „chrzczenie mieczem”, w czym zapewne jest zarówno sporo prawdy, jak i przesady.
Chrześcijaństwo Olafa w tej fazie było prawdopodobnie wciąż pod wpływem dawnej religii, a jego chęć ustanowienia Kościoła chrześcijańskiego była motywowana nie tylko wiarą, ale także polityczną wolą stania się częścią chrześcijańskiej Europy.
W roku 1023 w Moster uchwalono, a rok później ogłoszono tzw. Prawo św. Olafa, mówiące o tym, że Norwegia jest krajem chrześcijańskim.
Nakazano w nim między innymi budowę kościołów we wszystkich województwach, chrzest niemowląt, posty oraz wolne od pracy niedziele, także dla niewolników. Zakazywano między innymi wielożeństwa, a także mordowania niepełnosprawnych niemowląt, co było wcześniej tradycją.
Król Olaf jeździł po kraju, ogłaszając nowe prawo, i napotykał na opór, który tłumił, grożąc i karząc zarówno panów, jak i chłopów.
Snorre Sturlasson – autor między innymi „Sagi o św. Olafie” – twierdzi, że właśnie zasada równości wszystkich wobec prawa była nie do przyjęcia dla możnych.
Kiedy w 1028 roku król Danii i Anglii Kanut Wielki najechał Norwegię, Olaf musiał ratować się ucieczką do Rosji (Gardarike). Snorre powiada, że właśnie tam Olaf ostatecznie nawrócił się wewnętrznie i oddał swoje losy oraz losy królestwa w ręce Boga.
Po dwóch latach wrócił do Norwegii, choć wiedział, że ma małe szanse na zwycięstwo i odzyskanie utraconego królestwa. W bitwie pod Stikklestad Olaf zginął 29 lipca 1030 roku.
Kult św. Olafa
Po śmierci Olafa jego przeciwnicy odwrócili się od zwycięzców i zaczęli mówić o jego świętości. Przyczyny tej zmiany pozostają tajemnicą, choć można je częściowo wyjaśnić rządami Duńczyków czy przesądami związanymi z zabiciem prawowitego władcy.
Po swojej śmierci Olaf zdołał osiągnąć to, czego nie osiągnął za życia – zjednoczoną chrześcijańską Norwegię.
Przy jego grobie odnotowano cud uzdrowienia, a kiedy po roku przenoszono jego zwłoki, były one w stanie nienaruszonym. Również późniejsze źródła, także po reformacji, potwierdzają nienaruszony stan zwłok. Stąd zaczęto nazywać go świętym.
Pielgrzymowano z całej Europy do Nidaros, dzisiejszego Trondheim, gdzie zbudowano wspaniałą katedrę. Kult świętego rozprzestrzenił się po całym chrześcijańskim świecie.
W tamtych czasach nie stosowano jeszcze takiego procesu kanonizacyjnego jak obecnie. Świętym został mianowany „oddolnie”, a następnie przez lokalnego biskupa Grimkjella, który był jego spowiednikiem.
Kult świętego szybko upowszechnił się w całym Kościele – wschodnim i zachodnim. Wiele kościołów budowano pod jego wezwaniem, a na Wschodzie pisano ikony św. Olafa. Jedna z najstarszych ikon znajduje się na jednej z kolumn w krypcie kościoła Narodzenia w Betlejem.
W czasie reformacji srebrna trumna św. Olafa została przez Duńczyków przetransportowana do Kopenhagi i przetopiona, a szczątki, na rozkaz duńskiego króla, zostały w 1568 roku potajemnie pochowane pod posadzką katedry, aby uniemożliwić dalszy kult świętego.
Miejsce pochówku do dziś nie zostało odnalezione. Kult jednak trwał, a od końca XIX wieku, wraz z odzyskiwaniem przez Norwegię niepodległości, św. Olaf stał się ważnym symbolem narodowym.
Opracowano na podstawie m.in. Store Norske Leksikon i tekstu o. Olava Müllera SSCC na .
Wydawnictwo Verbinum wydało w roku 2000 w języku polskim książeczkę o. Olava Müllera „Święty Olaf – król Norwegii”.
Święty Eystein – arcybiskup Nidaros
Erlendsson z Nidaros (Augustinus Nidrosiensis) był zarówno arcybiskupem, jak i politykiem pracującym na rzecz pokoju, umocnienia chrześcijaństwa i władzy królewskiej.
Ogłoszony został świętym przez norweskich biskupów już w roku 1229, jednak jego kult pozostał w cieniu św. Olafa. Sam Eystein przyczynił się do rozwoju kultu św. Olafa, pisząc *Passio Olavii* („O męczeństwie i cudach św. Olafa”).
Dziś kult św. Eysteina rozszerza się, a jego imię nosi między innymi Seminarium Duchowne w Oslo.
Eystein urodził się w znaczącym norweskim rodzie o powiązaniach z rodziną królewską w latach dwudziestych XII wieku. Nauki pobierał najpierw w Nidaros, a następnie w Anglii oraz w nowo otwartym klasztorze kanoników regularnych św. Augustyna – St. Victor w Paryżu.
Eystein był zapewne pierwszym tak gruntownie wykształconym Norwegiem. Po śmierci arcybiskupa Jona w 1157 roku został powołany na jego następcę.
Wyruszył do Włoch, aby otrzymać święcenia od papieża Hadriana IV, który jednak zmarł w tym samym czasie. Eystein otrzymał więc święcenia od jego następcy, Aleksandra III, jesienią 1160 roku.
W międzyczasie ponownie odwiedził klasztor St. Victor, gdzie poznał się i zaprzyjaźnił z Tomaszem Becketem – późniejszym męczennikiem z Canterbury.
Św. Eystein wobec władzy i konfliktów w Norwegii
Aby zrozumieć misję św. Eysteina, trzeba spojrzeć na czas historyczny, w którym przyszło mu działać.
Norwegią wstrząsały wówczas zamieszki związane z dziedziczeniem tronu, które prowadziły do wojen, morderstw i osłabienia królestwa. Prawo nie określało wystarczająco jasno, który z synów królewskich może dziedziczyć tron.
Arcybiskup Eystein chciał to ukrócić, a było to wtedy możliwe jedynie poprzez zwiększenie autorytetu władzy królewskiej.
Kiedy król Inge został zamordowany przez rywali w 1161 roku, jeden z możnych, Erling Skakke, doprowadził do powołania swojego syna Magnusa na tron przy poparciu biskupa Eysteina. Eystein napisał w tej sprawie do Rzymu i uzyskał zgodę na koronację.
Ośmioletni Magnus Erlingsson został koronowany w Bergen w obecności papieskiego delegata. Była to pierwsza koronacja w historii Norwegii.
Magnus musiał podpisać trzy dokumenty, które świadczą o politycznej dalekowzroczności biskupa. Nowe prawo zawężało dziedziczenie tronu do pierworodnego z prawego łoża, a także dawało Kościołowi prawo do uznania, czy pierworodny nadaje się na króla.
Król Magnus wydał też przywilej dla Kościoła, który regulował stosunki między Kościołem a władzą królewską. W przysiędze, którą musiał złożyć koronowany władca, wymieniona była również lojalność wobec papieża.
W ten sposób arcybiskup przyczynił się zarówno do wzmocnienia władzy królewskiej, jak i roli Kościoła w Norwegii.
Ostateczne zwycięstwo i pokój nie przyszły jednak od razu. Nie wszyscy zgodzili się uznać prawo Magnusa do tronu, ponieważ dziedziczył po kądzieli.
Kiedy pretendent, król Sverre, zwyciężył nad wojskami Magnusa Erlingssona w Bergen w 1180 roku, arcybiskup podzielił los króla i wyemigrował na trzy lata do Anglii.
Po ostatecznym zwycięstwie króla Sverre doszło ponoć do ugody z biskupem, który jednak wyznaczył na swojego następcę przeciwnika Sverre, biskupa Eirika ze Stavanger. Ten nałożył na Sverre klątwę za to, że – jak określa to Saga – „talte Rom midt imot” – sprzeciwił się papieżowi.
Działalność św. Eysteina i jego kult
W czasie, kiedy Eystein był arcybiskupem Nidaros, zwoływał synody i wizytował diecezje Bjørgvin i Stavanger, wprowadzając szereg reform.
Był również autorem zrewidowanego zbioru prawa kanonicznego i prawdopodobnie autorem *Canones Nidrosienses*, propozycji nowego prawa, która została odkryta w jednej z angielskich bibliotek w latach 30. XX wieku.
Przede wszystkim był autorem “Passio et Miracula Beati Olavi” – „O męczeństwie i cudach św. Olafa”. Jest to tekst wcześniejszy od „Sagi o św. Olafie” Snorre Sturlassona i opowiada o ponad 50 cudach związanych ze św. Olafem.
“Passio Olavi”, a także listy biskupa Eysteina pokazują człowieka, który kochał pokój, walczył z gwałtem i nieprawościami oraz tradycyjną zemstą rodową.
Są również dowody jego działalności samarytańskiej, w tym jednego z pierwszych szpitali zorganizowanych przy katedrze w Nidaros.
Arcybiskup umacniał celibat księży, który w Norwegii przez całe średniowiecze nie był do końca akceptowany. Był też wielkim budowniczym. Z jego inicjatywy powstały między innymi dwa klasztory kanoników regularnych, a także wiele kościołów. Duża część katedry w Nidaros została zbudowana w tym czasie.
Tutaj też biskup Eystein został pochowany w roku 1188. Srebrna trumna z jego relikwiami została zniszczona – przetopiona – przez Duńczyków po wprowadzeniu reformacji.
W 1229 roku norwescy biskupi zebrani w Nidaros ogłosili Eysteina świętym. Do formalnej kanonizacji nie doszło, choć kilkakrotnie wszczynano lub kontynuowano proces kanonizacyjny.
Pozostaje więc św. Eystein jednym ze średniowiecznych świętych, o których świętości zaświadczyła lokalna społeczność. Proces kanonizacyjny został sformalizowany dopiero w XII wieku, a więc w czasach św. Eysteina.
Niestety nie ma zbyt wielu pisanych źródeł o św. Eysteinie. Paradoksalnie najwięcej i całkiem bezstronnie mówi o nim „Saga o królu Sverre”, którego Eystein był przeciwnikiem, oraz to, co sam Eystein napisał – jego listy i *Passio Olavi*.
Pisał wiele o cudach św. Olafa, ale nie wiemy, czy jakieś cuda przypisywano również św. Eysteinowi. To zapewne wiedzieli biskupi zebrani w Nidaros w 1229 roku.
Dziś widzielibyśmy jego świętość przede wszystkim w mądrości, działaniach na rzecz utrzymania pokoju oraz umiejętności porozumienia się bez odejścia od swoich poglądów, nawet z przeciwnikiem, jakim był król Sverre.
Św. Eystein nie był męczennikiem, jak Tomasz Becket czy – sto lat wcześniej – św. Stanisław ze Szczepanowa, ale przyczynił się bardzo do utrzymania pokoju w państwie i szerzenia wartości chrześcijańskich.
Jego kult nie rozwinął się jednak na taką skalę jak kult św. Olafa. Dziś znany jest za granicą jako Augustinus z Nidaros, a w Norwegii jego kult stopniowo się rozszerza.
Jego imię noszą między innymi parafie w Kristiansund i Bodø, katolicka szkoła podstawowa w Bodø, a także otwarte kilka lat temu Seminarium Duchowne w Oslo.
Opracowano na podstawie , Broen5/2009, Encyclopedia Britannica, St.Olavs blogspot.
